راهکارهای مقابله با سنگ کلیه

معمولا شیوع سنگ های ادراری که در بین عموم از آن به عنوان سنگ کلیه یاد میشود بالاست. اغلب بیماران مبتلا به سنگ‌های کلیه معمولاً در سالهای اولیه بلوغ هستند.  بطور کلی سنگ‌های کلیه در مردان ۴ برابر زنان است. در واقع سنگ کلیه یکی از انواع سنگ های ادراری است و شایعترین نوع آن سنگ های حاوی کلسیم است که در دو نوع اگزالات کلسیم و فسفات کلسیم تظاهر پیدا میکنند. با توجه به اینکه شایعترین نوع سنگ های ادراری در کشور، سنگ های اگزالات کلسیم است به همین دلیل پیشگیری از تشکیل این سنگ ها و در صورت ابتلا، جلوگیری از عود و رشد آن اهمیت به سزایی دارد.

سنگ کلیه چگونه ایجاد میشود؟

سنگ کلیه، به دلیل تجمع کریستال های ناشی از مواد معدنی موجود در رژیم غذایی یا مواد آلی داخل بدن ایجاد میشود.

شایعترین سنگ های کلیوی عبارتند از:

۱) سنگ های اگزالاته که ترکیب اصلی آنها اگزالات و کلسیم است. احتمال تشکیل این سنگ ها در افراد کم تحرک، افرادی که به اندازه کافی آب نمی نوشند، کسانی که لبنیات بیش از نیاز دریافت می کنند و در افرادی که مشکلات گوارشی مثل سوء جذب چربی دارند، بالاتراست.

۲) سنگ های استراویتی که ترکیب اصلی آنها آمونیوم، فسفات، منیزیم و... بوده و عامل اصلی ایجاد آن، عفونت های مزمن ادراری ا ست.

۳) سنگ های اسید اوریکی که احتمال تشکیل آن در افراد مبتلا به نقرس و افرادی که شیمی درمانی میشوند نسبتا بالاست. ترکیب اصلی این نوع سنگ، اسیداوریک ا ست.

۴) سنگ های سیستئینی که حاصل مشکل متابولیکی در بدن هستند. در اثر این مشکل اسید آمینه سیستئین وارد ادرار میشود.

 

چطور میتوان از تشکیل سنگ های کلیه پیشگیری کرد؟

در بین موادغذایی، در دسترس ترین و در عین حال موثرترین ماده غذایی برای پیشگیری از تشکیل سنگ های کلیه، نوشیدن مایعات فراوان است. عدم مصرف مایعات به مقدار کافین نقش به سزایی در تشکیل سنگ کلیه دارد. احتمال خطر تشکیل سنگ کلیه در افرادی که تمایل کمی به نوشیدن آب دارند و در طول روز به میزان کافی مایعات به هر شکلی مصرف نمی کنند، افزایش پیدا میکند. بسیاری از افراد درفصول سرد سال کمتر احساس تشنگی می کنند و آب کمتری می نوشند در حالی که کم نوشیدن آب میتواند کلیه ها را در معرض خطر قرار بدهد.

 

برای پیشگیری چه مقدار آب بنوشیم؟

اگر سابقه ابتلا به سنگ های کلیوی در خانواده تان وجود ندارد، میتوانید با رعایت نکات ساده تغذیه ای از جمله مصرف مایعات کافی و گنجاندن میوه ها و سبزی ها در برنامه غذاییتان احتمال تشکیل سنگ را به حداقل برسانید. البته در صورت ابتلا به سنگ کلیه یا داشتن سابقه آن هم میتوان با رعایت این نکات تغذیه ای جلوی عود و تشکیل دوباره سنگ ها را گرفت.

کسانی که دچار سنگ کلیه شده اند، باید به قدری مایعات بنوشند تا حجم ادرار آنها در ۲۴ ساعت به ۲ تا ۵  لیتر برسد ؛ نه اینکه آب مصرفی آنها  ۲ الی ۵ لیتر باشد؛ زیرا مقداری از حجم مایعاتی که مصرف میشود از راه های دیگری بجز ادرار دفع می شود. به عنوان مثال افرادی که در مناطق گرمسیر زندگی می کنند مقدار زیادی از آب بدنشان را از راه تعریق از دست می دهند یا کسانی که در مناطق سردسیری یا خشک ساکن هستند به دلیل خشکی هوا، با هر دم و بازدم مقداری آب از دست می دهند. به همین دلیل هم گفته می شود میزان مصرف مایعات در مبتلایان به سنگ کلیه باید به گونه ای باشد که حجم ادرارشان به ۲ تا ۵ لیتر برسد.

علاوه بر آب، نوشیدن چای کمرنگ، دوغ رقیق شده کم نمک، ماءالشعیر و انواع آبمیوه ها نقش موثری در دفع سنگها از جمله سنگ های اگزالات کلسیمی دارد. به خصوص اگر ماءالشعیر تلخ همراه با آبلیمو مصرف شود، تاثیر خوبی در دفع سنگ کلیه خواهد داشت. البته افراد چاق یا دارای اضافه وزن بهتر است از نوشیدن ماءالشعیر و آبمیوه به دلیل کالری بالای آنها صرف نظر کنند. ضمن اینکه بی توجهی به کمرنگ بودن چای می تواند مشکلاتی ایجاد کند. چای اگر پررنگ مصرف شود، احتمال رسوب و تشکیل سنگ کلیه را افزایش می دهد ولی اگر کمرنگ نوشیده شود، به دلیل مدر بودن و افزایش دفع ادرار وکاهش رسوب ترکیبات موجود در آن، نقش موثری در کاهش ایجاد سنگ کلیه ایفا می کند.

 

رژیم غذایی ضد سنگ کلیه چه نوع رژیمی است؟

اگرچه پرهیزهای غذایی در مبتلایان به سنگ کلیه با توجه به نوع و جنس سنگ متفاوت است اما تمامی مبتلایان به سنگ کلیه به خصوص سنگ اگزالات کلسیم تا جایی که امکان دارد باید مصرف انواع گوشت به خصوص گوشت قرمز را محدود کنند و حبوبات را در برنامه غذایی خود بگنجانند. چون گوشت قرمز، دفع کلسیم را افزایش می دهد و به دنبال آن احتمال رسوب و تشکیل سنگ را بالا می برد. درصورتی که مبتلایان به سنگ کلیه کم خونی هم داشته باشند، می توانند موقتا تحت نظر متخصص، از قرص یا مکمل آهن استفاده کنند. علاوه بر این، غذاهای صنعتی و فرآوری شده به خصوص سوسیس و کالباس، انواع محصولات کنسروی در سفره غذایی مبتلایان به سنگ کلیه به دلیل اینکه حاوی نمک زیادی هستند، جایی ندارد. ضمن اینکه توصیه می شود این بیماران، از مصرف نوشابه های گازدار بپرهیزند .یکی دیگر از مهمترین عوامل موثر در بروز سنگ کلیه مصرف بیش از اندازه نمک است. متاسفانه اغلب مردم به این مساله توجه ندارند که مصرف نمک زیاد تا چه حد می تواند در تشکیل سنگها نقش داشته باشد.  نمک دفع کلسیم را زیاد می کند و درصورتی که با تعریق زیاد بدن و کم آبی همراه باشد، باعث تشدید سنگ های کلیوی می شود.

 

اگر دچار سنگ های اسیداوریکی هستید ...

افرادی که دارای سنگ های اسیداوریکی هستند برای پیشگیری از ایجاد سنگ و پیشگیری از عود آن باید علاوه بر مصرف مایعات کافی و خوردن میوه ها و سبز ی ها، از گرفتن رژیم های لاغری غیراصولی و تحمل گرسنگی اجتناب کنند. زیرا این کارها، باعث افزایش سطح اسیداوریک بدن و در نهایت ایجاد سنگ های اسیداوریکی می شود. متاسفانه سنگ های اسیداوریکی بیشتر در مبتلایان به نقرس شایع است و این افراد باید علاوه بر گوشت قرمز، دل و قلوه، جگر، مغز و خاویار نخورند و فراموش نکنند که هر چه میزان مایعات بیشتری مصرف کنند، احتمال تشکیل سنگها در آنها کاهش می یابد

 

اگر دچار سنگ های استراویتی هستید...

شیوع این نوع سنگ ها در جامعه، نسبتا کم است با این حال کمتر به رژیم غذایی جواب می دهد و تنها راهکار برای پیشگیری از ایجاد آن، نوشیدن مایعات فراوان و درمان عفونت است. عفونت عامل موثری در ایجاد سنگ استراویتی محسوب می شود.

 

نقش میوه در کاهش سنگ کلیه

 مصرف انواع میوه و سبزی به خصوص انواع غنی از پتاسیم مثل مرکبات و موز می توانند جلوی تشکیل سنگ های اگزالات کلسیم بگیرند؛ با این حال، یکی دیگر از محدودیت هایی که برای مبتلایان به سنگ اگزالات کلسیم در نظر گرفته شده، کاهش مصرف اسفناج، توت فرنگی، کیوی، چغندر، بادام زمینی، لبو و گریپ فروت است. ریواس هم جزو گیاهان غنی از اگزالات است بنابراین افرد دچار سنگ اگزالات کلسیم، باید دور آن را خط بکشند.

 

مبتلایان به سنگ کلیه لبنیات بخورند یا نه؟

برخلاف تصور بسیاری از مردم ،  مصرف لبنیات ( منظور مکمل های حاوی کلسیم نمی باشد ) نقش زیادی در ایجاد سنگ کلیه ندارد ، به علاوه آنکه  در مبتلایان به سنگ های اگزالات کلسیمی نقش پیشگیری کننده دارد و احتمال تشکیل کریستال و ایجاد سنگ را کاهش می دهد.  بنابراین بیماران باید برای پیشگیری از ایجاد سنگ یا عود روزانه ۱ تا ۲ لیوان از انواع لبنیات کم چرب و مقداری کلم بروکلی (به دلیل اینکه منبع خوبی از کلسیم است) استفاده کنند.

 

نکات مهم :

معمولا در طول شب به دلیل تحرک کم بدن، فرصتی برای تشکیل  کریستال و سنگ های ادراری ایجاد می شود، به همین خاطر به مبتلایان به سنگ کلیه یا حتی کسانی که سابقه سنگ کلیه دارند، تاکید می شود که قبل از خواب حتی اگر احساس تشنگی هم نمی کنند، یک لیوان آب بنوشند تا با ایجاد محیطی رقیق احتمال رسوب ترکیبات و کریستاله شدن کمتر شود.

بسیاری از افراد معتقدند که مصرف مکمل هایی مثل قرص کلسیم ، روی و آهن می تواند باعث ایجاد یا عود سنگ کلیه شود. در صورتی که این مکمل ها با توصیه متخصص تغذیه یا پزشک تجویز شود، مشکلی ایجاد نمی کند، هرچند مصرف خودسرانه آنها می تواند با عوارض همراه باشد.

نتایج مطالعات و بررسی ها نشان می دهد چاقی شکمی با افزایش خطر  سنگ کلیه ارتباط دارد و احتمال ایجاد سنگ های کلیه در افراد دارای اضافه وزن و چاقی مخصوصا زنان بیشتر است. یکی از علل موثر در بروز چاقی، کم تحرکی است که در پی آن ، ورود کلسیم به ادرار افزایش پیدا می کند و همین مساله می تواند احتمال ایجاد سنگ کلیه را افزایش دهد.  فراموش نکنید فعالیت ورزشی می تواند احتمال تشکیل سنگ را کاهش  و همچنین دفع آن را افزایش دهد، البته به شرطی که فعالیت ورزشی باعث کم آبی بدن نشود.

دیدگاه‌ها

افزودن دیدگاه جدید